Estonia hạ chủ nhà Phần Lan 3-2 tại Tampere, Bỉ khóa ngôi đầu bảng C

Nokia Arena, Tampere. 9.813 khán giả. Estonia thắng Phần Lan 3-2 (22-25, 25-21, 25-22, 20-25, 15-11), và cách họ thắng mới là phần đáng nói. Khoảng vài giờ trước khi bóng lên ở Tampere, Bỉ đã quét Serbia 3-0 (25-19, 25-21, 25-16) để khóa chặt ngôi đầu bảng C. Điều đó có nghĩa là vào thời điểm hiệp thứ năm bắt đầu, mọi thứ đã an bài: Phần Lan chắc chắn nhì bảng, Estonia chắc chắn thứ năm. Không còn tấm vé nào treo trên lưới. Không còn kịch bản nào có thể viết lại. Vậy mà không ai trong số 9.813 người rời khán đài sớm, và Estonia chơi hiệp cuối như thể cả mùa giải của họ đang nằm ở đó. Tôi xem lại băng ghi hình trận này hai lần trong đêm, một lần để đếm, một lần để nghe. Lần thứ hai cho tôi nhiều thông tin hơn hẳn. CỤC DIỆN BẢNG C VÀ CÁI GIÁ CỦA MỘT SUẤT NHÌ Thể thức 24 đội khiến vòng bảng trở thành một bài toán xác suất nhiều hơn là một cuộc đua. Bảng tổng sắp cuối cùng mà volleytimes.com công bố: Bỉ 13 điểm, Phần Lan 11, Serbia 7, Đan Mạch 7, Estonia 5, Hà Lan 2. Serbia và Đan Mạch bằng điểm nhau, khác nhau ở hiệu số, và đó là toàn bộ khác biệt giữa một nhánh đấu dễ và một nhánh đấu khó. Vòng 1/8 bắt đầu hôm thứ Bảy tại Sofia và Turin. Phần Lan gặp Hy Lạp, Bỉ gặp Czechia, cả hai trận diễn ra ngày 20 và 21 tháng 9 tại Turin, theo WorldofVolley. Ba Lan gặp Latvia và Đức gặp Bulgaria ngày 19 tháng 9 tại Sofia; Ukraine gặp Romania và Pháp gặp Bồ Đào Nha tiếp theo ở Sofia ngày 20 tháng 9. Slovenia gặp Serbia ở Turin ngày 21 tháng 9, Italy gặp Đan Mạch trong cùng cuối tuần. Bán kết và các trận tranh huy chương diễn ra ở Milan. Đặt cạnh nhau, hai kết quả của bảng C vẽ ra hai con đường rất khác. Bỉ bước vào vòng loại trực tiếp với một trận thắng sạch, nhẹ chân, không mất set nào. Phần Lan bước vào với năm set đã đấu, một thất bại, và một buổi tối mà huấn luyện viên Olli Kunnari phải xoay người giữa chừng. Ai ở vị thế tốt hơn thì phải đợi đến cuối tuần mới trả lời được. ĐIỀU GÌ ĐÃ XẢY RA TRONG TỪNG SET Phần Lan mở màn đúng như kỳ vọng của khán đài nhà. Anh em Marttila cùng Joonas Jokela liên tục tìm được khoảng trống trong hệ thống phòng thủ Estonia, và chủ nhà khép set một ở tỷ số 25-22, theo volleytimes.com. Đó là hình ảnh quen thuộc của một đội chủ nhà trong set đầu: giao bóng mạnh hơn, chắn bóng đọc được hướng, và một khán đài đẩy nhịp độ lên. Estonia trả lời ngay ở set hai. Tay đập đối diện Timo Ander Lõhmus — chữ õ trong tiếng Estonia không có ký tự tương đương trong tiếng Việt, đọc gần như "lơ-mút" — kéo đội khách lên 16-11 trước khi đóng lại ở 25-21. Khoảng cách năm điểm đó không đến từ những pha bóng đẹp. Nó đến từ việc Estonia giữ được bóng trong sân, đưa Phần Lan vào những pha bóng dài mà họ không muốn. Set ba là phần hay nhất của trận đấu. Phần Lan bị dẫn, rồi Luka Marttila đánh liên tiếp ba quả giao bóng ăn điểm trực tiếp để san bằng 19-19, theo volleyweek.bg. Ba quả ace liên tiếp ở đẳng cấp này là một sự kiện hiếm, và nó đến từ một cầu thủ trẻ chứ không phải một tay giao bóng chuyên dụng. Nhưng Estonia không gãy. Lõhmus chắn được một quả bóng ở thời điểm quyết định để đưa đội lên 22-20, và Estonia giữ được đến 25-22. Set tư là lúc Phần Lan cho thấy chiều sâu đội hình. Niko Suihkonen vào thay Nooa Marttila và ghi bảy điểm, chủ nhà thắng 25-20 để kéo trận đấu vào hiệp năm. Bảy điểm từ ghế dự bị trong một set là chỉ số đáng chú ý, đặc biệt khi nó đến từ một cầu thủ phải chờ đúng lúc đội nhà bị dẫn. Hiệp năm Estonia kết thúc ở 15-11. Không có gì giật gân trong hiệp đấu ấy. Estonia vào trước, giữ khoảng cách hai đến ba điểm, và không cho Phần Lan cơ hội san bằng. Đôi khi một hiệp tie-break được định đoạt bằng việc đơn giản là không mắc lỗi. MỘT CẦU THỦ, HAI CON SỐ, VÀ MỘT CÂU HỎI VỀ VIỆC AI ĐÃ ĐẾM Đây là chỗ tôi dừng lại lâu nhất. Volleytimes.com ghi Lõhmus 24 điểm và Teppan 16 điểm. WorldofVolley ghi Teppan 24 điểm và Lõhmus 16 điểm. Hai con số bị đảo cho nhau giữa hai nguồn. Tôi không có cách nào xác minh từ Nagoya, nơi tôi theo dõi bảng C qua băng ghi hình và bảng thống kê được đẩy lên mạng. Nhưng tôi biết một điều về nghề này: trong bóng chuyền, điểm của tay đập đối diện và điểm của tay đập chủ công thường được ghi ở hai cột khác nhau, bởi hai người khác nhau, với hai định nghĩa khác nhau về cái gì được tính là một điểm tấn công. Một quả chắn chạm tay rồi bật ra ngoài có thể vào cột này hoặc cột kia tùy người ngồi sau bàn. Dữ liệu không biết nói dối, nhưng người chọn dữ liệu thì rất biết cách nói dối. Không ai ở đây cố tình nói dối. Chỉ là có hai người đã đếm hai lần, và không ai trong số họ nghĩ rằng mười tám tháng sau sẽ có người ngồi đối chiếu lại. Điều tôi có thể nói chắc: Estonia thắng vì họ có một tay đập ghi hơn hai mươi điểm trong một trận năm set. Dù người đó tên Lõhmus hay Teppan, thì đội khách vẫn cần đúng một trụ tấn công đủ ổn định để giữ nhịp trong suốt hai tiếng đồng hồ. Phần Lan có nhiều mũi hơn — anh em Marttila, Jokela, Suihkonen từ ghế dự bị — nhưng phân tán hơn. Có một chi tiết khác mà tôi muốn ghi lại vì nó dễ bị bỏ qua. Joonas Jokela có trận đấu thứ 100 cho đội tuyển Phần Lan, theo volleytimes.com. Trước trận, Olivia Kunnari — cháu gái của huấn luyện viên trưởng Olli Kunnari — hát quốc ca. Một trận đấu có cả cột mốc trăm lần khoác áo và một đứa cháu gái đứng hát trước 9.813 người là một trận đấu được tổ chức để nhớ, bất kể tỷ số. Jokela nói gì sau đó thì tôi không có trong tay. Nhưng Lõhmus thì có. Anh nói Estonia rất muốn thắng một lần nữa trước đám đông, rằng đội đã cho đi tất cả những gì mình có, và anh tự hào về tập thể này, theo volleytimes.com. Đội trưởng Phần Lan Antti Ronkainen nói Estonia chơi tốt, rằng họ muốn hiệp thứ năm và đã chiến đấu đến cùng, và giờ Phần Lan hướng sang đối thủ tiếp theo. Hai câu nói ấy, đặt cạnh nhau, nói lên gần hết về trận đấu. ĐIỀU MÀ MỘT TRẬN THẮNG VÔ NGHĨA CÓ THỂ DẠY Giả định phổ biến là đội mạnh thắng sạch sẽ thì có lợi thế. Bỉ quét Serbia 3-0, không mất set, không mất sức, và bước vào vòng 1/8 với đôi chân nhẹ nhất bảng. Nghe rất hợp lý. Nhưng nhìn từ phía ngược lại, một trận 3-0 ở lượt cuối vòng bảng dạy cho đội bóng gần như không gì cả. Không có set nào mà đối thủ ép bạn phải sửa, không có hiệp nào mà bạn phải quyết định xem nên giữ người hay đổi người, không có khoảnh khắc nào buộc bạn phải chắn bóng với tỷ số 22-20 và biết rằng nếu thua quả đó thì mất set. Phần Lan thì có đủ năm set như thế. Nói cách khác, buổi tối ở Tampere đã cho huấn luyện viên Kunnari một buổi tập mô phỏng gần nhất với bóng chuyền loại trực tiếp mà anh có thể có trước khi bước vào loại trực tiếp thật. Ông thấy được Suihkonen ghi bảy điểm khi vào từ ghế dự bị. Ông thấy được Luka Marttila giao ba quả ace liên tiếp dưới áp lực. Ông thấy được đội mình gãy nhịp ở đâu trong hiệp thứ ba, khi Estonia chắn ở thời điểm quyết định. Tất nhiên, đây có thể là cách tự an ủi của một đội vừa thua trên sân nhà. Tôi không phủ nhận điều đó. Nhưng có một điều đáng ngờ trong cách chúng ta đọc bảng xếp hạng: chúng ta coi điểm số là thước đo chất lượng, trong khi điểm số chỉ đo được kết quả của những trận đã đá. Estonia kết thúc bảng với 5 điểm — nhiều hơn Hà Lan 3 điểm — nhưng thắng đúng trận mà không ai nghĩ họ thắng được. Muốn đánh giá Estonia, phải xem họ đã chơi thế nào ở hai set đầu với Hà Lan và cả trận ở Tampere, chứ không phải nhìn cột điểm. Một chi tiết bị chôn khá sâu trong dữ liệu: trước khi đến Tampere, Estonia đã có chiến thắng đầu tiên ở giải này, 3-1 (27-25, 25-22, 18-25, 25-23) trước Hà Lan, trong đó hai quả giao bóng ăn điểm liên tiếp của Lõhmus ở tỷ số 22-22 trong set tư là điểm quyết định, theo volleyweek.bg. Đọc lại dòng đó, tôi thấy một mẫu hình: Estonia không phải đội có hệ thống ổn định, họ là đội có một người biết giao bóng vào đúng lúc. Ở một giải đấu mà mọi đội đều phân tích được nhau trong vài ngày, một người như thế có giá trị hơn một hệ thống. Nghe sân vận động trống rỗng, tôi nhận ra tiếng ồn chưa bao giờ là khán giả. Ở Tampere có 9.813 người thật, và họ không giúp Phần Lan thắng. Lợi thế sân nhà trong bóng chuyền hiện đại thường được đo bằng một đến hai điểm mỗi set. Estonia vượt qua nó ở hai trong ba set giữa trận. KẾT Đối với Phần Lan, thất bại này không đổi đường đi: họ vẫn vào vòng 1/8 với vị trí nhì bảng, gặp Hy Lạp ở Turin trong ngày 20 hoặc 21 tháng 9. Với Estonia, mùa giải kết thúc ở vị trí thứ năm, và có lẽ sẽ chỉ còn lại trong ký ức của vài nghìn người có mặt ở Nokia Arena đêm đó. Nhưng đây là điều tôi mang theo từ trận này: giải đấu 24 đội được thiết kế để tối ưu số trận, và trong quá trình đó, nó vô tình tạo ra những trận mà bảng xếp hạng không cần nhưng bóng chuyền thì cần. Estonia đến Tampere với không gì để mất, chơi năm set như thể có tất cả, và để lại một dấu hỏi mà không thống kê nào trả lời được — rằng nếu trận này có ý nghĩa, liệu họ có thắng nổi không. Tôi nghĩ câu trả lời là không. Và đó chính là điều làm nên giá trị của nó.